در دهه های قبل، با به کار بردن واژه هوش و هوشمندی، اولین چیزی که به ذهن متبادر می شد، هوش شناختی یا IQ بود. اما در چند سال اخیر این مفهوم دستخوش گسترش و توسعه زیادی شده و امروزه متخصصان این حوزه معتقد به وجود انواع متنوع تر و کلیدی تری از هوش هستند. در این گفتار سعی داریم راجع به یکی از انواع هوش، اهمیت و مصداق های عینی آن توضیحاتی مختصر و کاربردی ارائه دهیم و در نوشتارهای آینده به توضیح انواع دیگر هوش خواهیم پرداخت.
در گذشته، حتی در پیشرفته ترین جوامع، هوش بیشتر یک توانایی و استعداد ذاتی محسوب می شد که تا حد زیادی تحت تاثیر وراثت و ژنتیک بود. به عبارت دیگر اعتقاد غالب، بر این بود که فرزندان دارای والدینی با بهره هوشی بالا، با احتمال بالا باهوش، و والدین کم هوش دارای فرزندانی کم هوش خواهند بود و هوش تا حد زیادی انتسابی بوده و قابل افزایش و تغییر نیست.
البته در سال های اخیر پژوهش ها و یافته های جدید بدست آمده، مهر باطل بر این دسته از تفکرات قدیمی زد و مفاهیمی همچون انواع هوش، هوش های چندگانه، افزایش بهره هوشی، تاثیرات محیطی و … از دل این تفکر جدید زاده شد.
یکی از صاحب نظران حوزه هوش هاوارد گاردنر، روانشناس دانشگاه هاروارد است که در سال های اخیر نظریاتش در حوزه انواع هوش بسیار مطرح و به صورت کاربردی اجرا شد. او دیدگاه های غالب بر روانسنجی سنتی و قدیمی نسبت به مفهوم هوش را محدود و ضعیف شمرده و نظریه اش را بر پایه این تفکر بنا نهاد:
“همه انسان ها واجد انواع متنوعی از هوش هستند”
به عقیده گاردنر برای شکوفایی توانایی ها و استعدادهای یک فرد باید علاوه بر پرداختن به هوش شناختی (IQ) او، به سایر جنبه ها و انواع هوش نیز توجه کرد. توانایی هرفرد در هر کدام از این زمینه ها، در صورتی که مطابق با سطح رشدی و سنی او باشد، فرد دارای هوشی متوسط، اگر بالاتر باشد، دارای هوشی بالا و در صورتی که پایین تر از سن و رشد او باشد، دارای میزانی پایین از هوش در آن زمینه، می باشد. در ادامه به معرفی یکی از انواع هوش، کاربردها، راه های افزایش و شخصیت شناسی افراد واجد میزان بالای این هوش خواهیم پرداخت.
- هوش بدنی – جمبشی
این نوع از هوش که خصوصا در سال های قبل از دبستان از اهمیت بالایی در رشد کودکان برخوردار است و دیگر توانایی ها و استعدادهای آن ها را تحت شعاع قرار می دهد، بر پختگی مهارت های حرکتی فرد دلالت دارد. هوش بدنی – جمبشی، شامل چیرگی در تحرک فیزیکی، توانایی کنترل حرکات و کاربرد درست اندام های بدنی در انجام فعالیت های حرکتی درشت و ظریف است. افزایش این نوع هوش در سال های اولیه زندگی، موجب موفقیت تحصیلی کودکان در سنین دبستان خواهد شد.
فعالیت های حرکتی درشت برای کودکان قبل از دبستان شامل مهارت های زیر است:
- حفظ تعادل بدنی – حرکتی
- دویدن
- پرش
- ایستادن روی یک پا
- لی لی
- بالارفتن از پله کان و موانع
- چنگ زدن و نگه داشتن اشیاء با دست
- پرتاب کردن
- نشانه گیری و …
راهکار های کاربردی افزایش این توانایی، شامل فعالیت ها و بازی هایی است که موضوعاتی مانند موارد ذکر شده در بالا را در بر بگیرد. مواردی همچون راه رفتن روی لبه جداول، راه رفتن روی یک خط صاف، دوچرخه سواری، اسکیت، دویدن به صورت پخته، با سرعت و با دقت، جفت پا پریدن روی نشانه هایی خاص ( مثلا موزاییک های کف خانه ) ، پرش روی موانع کوتاه یا پرش هدفمند بر روی مکان های خاص، تمرین برای ایستادن روی یک پا ( هر دوپا باید تمرین داده شود ) و …
چند نکته ضروری و قابل بحث در خصوص کاربرد این تمرینات:
- مکان تمرین کودک باید ایمن بوده و از آسیب دیدن احتمالی او جلوگیری شود. برای رعایت این موضوع توصیه می گردد محل بازی کودک دارای زمینی نرم بوده و اشیاء تیز و خطرناک از حوزه بازی او دور گردد.
- توصیه می شود این فعالیت ها در قالب بازی، تمرین داده شوند و کودک با حمایت کلامی و غیر کلامی والدین تشویق گردد. در صورتی که امکان بازی گروهی کودکان وجود داشته باشد، انگیزه و علاقه کودک بیش از قبل به انجام و ادامه این تمرینات معطوف می شود.
- تمرینات را با توجه به سن و سطح رشدی کودک از ساده به دشوار طبقه بندی کرده و از مقایسه کودک خود با دیگر همسالانش بپرهیزید.
- تا حد امکان در مکان های مختلف من جمله پارک، حیاط و … از محدود کردن، بیش از اندازه دستور دادن، حمایت بیش از حد و دخالت های زیاد در بازی کودکان بپرهیزید و به یاد داشته باشید که مهم ترین قدم در افزایش سطح رشدی کودک شما این است که به او اجازه دهید خودش دنیای اطرافش را تجربه و کشف کند.
فعالیت های حرکتی ظریف برای کودکان قبل از دبستان شامل مهارت های زیر است:
- نقاشی
- نوشتن نماد ها ( به صورت اولیه و ناپخته )
- بستن دکمه
- بستن بند کفش
- گره زدن
- قیچی کردن
- کاردستی
- رنگ آمیزی
- برش با چاقو
- خمیر بازی و …
راهکار های کاربردی افزایش این توانایی، شامل فعالیت ها و بازی هایی است که موضوعاتی مانند موارد ذکر شده در بالا را در بر بگیرد. مواردی همچون تمرین کشیدن اشکال هندسی، خط صاف، خط مارپیچ و خط زیگ زاگ، آموزش انواع گره با بند های رنگی، بافتن و …
چند نکته ضروری و قابل بحث در خصوص کاربرد این تمرینات:
- برای آموزش این فعالیت ها صبر و شکیبایی به خرج داده و هرگز با کودک خود به خشونت رفتار نکنید. برای تسهیل آموزش می توانید فعالیت را به چند مرحله کوتاه تر تقسیم کرده و سپس به صورت مرحله به مرحله به او آموزش دهید.
- سعی کنید زمان انجام این تمرینات را به اوقاتی موکول کنید که کودک از خلق بالایی برخوردار بوده و خسته، گرسنه یا خواب آلود نباشد.
- امنیت کودک و صیانت از ایجاد آسیب های احتمالی ناشی از استفاده از ابزار گوناگون را در نظر گرفته و تا حد ممکن از ابزاری مانند قیچی کودکان ( که امن بوده و در مهدکودک ها استفاده می شود ) یا چاقوی کند و … استفاده کنید و قبل از شروع کار به کودک خود در خصوص آسیب های احتمالی و مراقبت از بریدن انگشت توضیح دهید.
ویژگی های هوش بدنی – جمبشی:
افراد دارای هوش بدنی – جمبشی بالا، به احتمال زیاد افرادی با ویژگی های زیر هستند.
- مهارت در انجام ورزش های گوناگون
- مهارت در انجام حرکات موزون
- توانایی ساختن چیزهای گوناگون به وسیله دست
- هماهنگی فیزیکی بالا
- قدرت به خاطر سپاری موضوعات به وسیله انجام دادن آن ها ( به جای فکر کردن، گوش سپردن یا دیدن )
انتخاب های شغلی هوش بدنی – جمبشی:
افراد دارای هوش بدنی – جمبشی بالا، به احتمال زیاد در پیشه ها و مهارت های زیر موفق تر خواهند بود.
- هنرپیشه
- مجسمه ساز
- جواهر ساز
- نقاش
- رقصنده
- پیمان کار
- تعمیرکار
- ورزشکار
- تاسیسات
در نوشتار بعدی به نوع دیگر هوش و مطالب مرتبط با آن خواهیم پرداخت.
ممنونم از این مقاله
مقاله جالب و جذابی هست
ممنون میشم در مورد تکنیک های مدیریت زمان هم مقاله بذارید چون فکر کنم مشکل خیلی از افراد از جمله بنده هست
ممنون
سلام و وقت خوش. خدا رو شکر که مطالب مفید بوده. متشکرم از پیشنهادتون. حتما در مقاله های بعدی به این موضوع خواهیم پرداخت.
سلام
ممنونم خیلی مطالب مفیدی بود ممنون میشم در مورد مهارت های کودکان هم مطلب بگذارید
سلام و عرض ادب. مهارت های کودکان یک موضوع کلی است که باید صحبت در خصوص آن جزعی تر مطرح شود. به عنوان مثال هوش یکی از مهارت های افراد محسوب می گردد که در جنبه های مختلف آن مهارت های متفاوتی را سازماندهی می کند. لطفا برای هدایت ما به صورت دقیق تر بفرمایید کدام دسته از مهارت های خردسالان مدنظر شماست؟ ( به عنوان مثال: مهارت های حرکتی، مهارت های آوایی و تکلم، مهارت های اجتماعی و… )